طرحواره ها و کتاب نامه ای به پدر نوشته فرانتس کافکا
جمله خلقان سخره ی اندیشه اند زین سبب خسته دل وغم پیشه اند
مولانا
طرحواره ها (schema) الگوهای فکری ثابت و دراز مدتی هستند که در دوران کودکی به وجود می آیند و تا زندگی بزرگسالی نیز ادامه دارند . ما از طریق طرح وارها به خودمان،دیگران و زندگی نگاه می کنیم .
طرحواره ها ،باورها و احساسات مهمی در مورد خود و جهان هستند که انسانها آنها را بدون چون وچرا پذیرفته اند. طرحواره ها تداوم بخش اند ودر برابر تغییر مقاومت زیادی نشان می دهند .
نامه به پدر" حاوی اعتراضهای فرانتس کافکا به نظام پدرسالارانه ای است که باعث ایجاد طرحواره های ناسالم در ذهن او شدند.
این کتاب که هرگز به دست مخاطبش (پدر کافکا) نرسید بیانگر کوششی است که نویسنده در آن، زیرین ترین لایه های روابط خانوادگی را کاویده و از این منظر بسیاری از دردمندی های جان و روانش را غنای هنرمندانه بخشیده است.
نامه چنین آغاز می شود: "پدر بسیار عزیزم، به تازگی پرسیدی چرا به نظر می آید از تو می ترسم. هیچ وقت نمی دانستم چه پاسخی بدهم، کمی به این دلیل که به راستی ترس بخصوصی در من بر می انگیزی و شاید باز به این دلیل که این ترس شامل جزئیات بی شماری است که نمی توانم همه آنها را بسنجم و به طور شفاهی بیان کنم. اکنون هم که می کوشم با نامه پاسخت را بدهم باز هم پاسخی ناکامل خواهد بود زیرا حتی هنگام نوشتن، ترس و پیامدهایش رابطه من و تو را مخدوش می کند و اهمیت موضوع از حافظه و درک من پا فراتر می گذارد."
خانواده ای که کافکا در آن پرورش یافت، پدری مستبد، مادری خرافاتی و خواهرانی معمولی داشت. کافکا از پدرش می ترسید و تمام دوره های زندگی اش را زیر سایه وحشت از پدر گذراند. پدر هیچ گاه به اینکه به پسرش یاس و نومیدی می آموزد، توجه نکرد، تفکر "پدر" و "خانواده" بافت بسیاری از آثار کافکا را چه به صورت مستقیم و چه به صورت انتزاعی تشکیل داده است. پدر دکانداری منفعت طلب بود با افکاری پدرسالارانه که چیزی را نمی پرستید جز کامیابی مادی و پیشرفت اجتماعی.
نامه به پدر" گرچه عنوان نامه را با خود دارد ولی در واقع مانیفست اعتراض به نحوه آموزش و پرورش پدرسالارانه و ناسالم است. نویسنده نامه حتی سالهای آغازین زندگی اش را برای پدر یادآوری می کند که هر حرکت بی توجه او چگونه اثرات نومیدکننده بر کودک گذاشته است.
مطالعه این کتاب چگونگی شکل گیری طرح واره ها را در ذهن آدمی بخوبی روشن می کند لذا مطالعه آن به رواندرمانگران (به ویژه درمانگران با رویکرد شناختی) پیشنهاد می شود .
(با تشکر از آقای دکتر حسن حمید پور بخاطر ایده ایشان مبنی بر بررسی و تحلیل ادبیات از منظر شناختی)
